Arguvandan

Ata Tohumu, Sarı Bursa, Arguvan Bulguru

Malatya’nın buğday ambarı olan Arguvan ovası, ata tohum olarak bilinen Sarı Bursa (Sarı Baş) buğday ekimi yapardı.

Arguvan ovasında ekilen, Sarı Bursa buğdayı özellikle bulgurluk buğday olarak tercih edilir, diğer buğday çeşitlerine göre fiyatı çok farklıydı. Tüketiciler tarafından bulgur ve yarma olarak özellikle aranırdı. Buğday üreticisi,  Sarı Bursa buğdayların üretilmesi ve pazara hazırlanmasına büyük özen gösterirdi. Malatya halkı, buğday pazarında, bulgurluk ve yarmalık buğday almak için Arguvan ve Karaca köyünün Sarı Bursa buğdayının pazara gelmesini beklerdi.

Bulgur yapmak işine, kaliteli Sarı Bursa buğday almakla başlanırdı. Kaliteli Sarı Bursa buğdaylar, Arguvan ve köylerinde bin bir emekle üretilen buğdaylar,  tamamı insan emeği ve alın teri ile yetiştirilirdi.

Kaliteli bulgur üretmek için çalışmalara bir yıl öncesinden başlanırdı. Bir yıl önce çiftçiler kaliteli tohumluk buğdayları tarlalarına eker, kimyasal gübre kullanmazlardı. Buğdaylar, Mayıs ayında boy vermeye başlayınca, çiftçi buğday tarlasındaki zararlı otları, bitkileri tek tek seçerlerdi. Daha sonra oraklarla biçilen buğday sapları, farklı buğdaylarla karışmaması için farklı yerlerde harmanlanırdı. Harmanda buğday tanelerinin saplarından, samanlarından ayrılmasından sonra oluşan buğday yığınları, kendi içinde bir çok elekten geçirilerek büyüklüklerine göre sınıflandırılırdı. Taneleri iri olan buğdaylar, öncelikle bulgurluk ve tohumluk olarak ayrılır, daha küçükleri un yapılmak üzere ayrılır, halburun en altında kalan yabancı ot tohumlarının da bulunduğu ufak buğdaylar hayvan yemi olarak ayrılırdı.

Arguvanlı buğday üreticileri, harmanda yapılan bu işlemlerin yeterli olmadığını düşünerek son bir kez daha bulgurluk ve tohumluk buğdayları işlemden geçirdikten sonra, çuvallar halinde perakende satışını yapmak üzere buğday pazarına naklederlerdi. Buğday pazarında satışa sunulan buğdaylar her parçasını değerinde satabilmek için günlerce buğday pazarında satışına devam ederlerdi.       

Aslında, sulu olarak üretilen buğdaylar, daha parlak ve iri olmasına rağmen tüketiciler tarafından fazla tercih edilmezdi.

Malatya’lılar,  bulgura çok önem verirlerdi. Bulgur Malatya’lının ana besin maddesi idi. Malatya’da bir aile yılda ortalama 250-300 kilo bulgur ve türevlerini tüketirlerdi. Bu kadar çok bulgura ihtiyaç duyulması nedeniyle, bulgurun hazırlanmasında her aşamada  çok büyük özen gösterilirdi. Malatya’lılar en iyi bulgur elde etmek için, en iyi buğday almakla işle başlarlardı. En iyi buğdayda kırsal alanlarda yetişen, kimyasal gübre kullanılmayan, taneleri iri ve içinde farklı buğday türü içermeyen Sarı Bursa (Sarı Baş) buğday almakla başlarlardı.

Özenle seçilen Arguvan Sarı Bursa buğdayları özenle kaynatılır,kurutulur, seçilir ve değirmene gidilirdi. Bulgur yapmada değirmenin önemini bilen insanlarımız, istedikleri değirmenlerde bulgurlarını öğütmek için günlerce sıra beklerlerdi. İstediği kalitede hazırladığı bulguru bir yıl afiyetle  yerler, zamanla bulgur tariflerini komşuları ile paylaşırlardı.

Zamanla bulgur kaynatma, üretme ve paketleme alanında makineleşmenin başlaması ile bu eski ama sağlıklı alışkanlıklar terk edilmeye başlandı.

Emperyalizmin,  birim alanından daha fazla ürün elde etme safsatasına aldanan yöneticiler, yurt dışından tohum ithal etmeye başladılar.  Devlet tarafından ithal tohumlara verilen teşvikler, ata tohumlarımızın ekiminin yapılmamasına verilmemesi, Ata tohumunu değersizleşmesine ve hatta unutulmasına neden oldu.    

Son yıllarda Arguvan Belediyesi görev kapsamını sosyal belediyecilik alanında yeni, yeni adımlar atmış, ata tohumlarımızı ortaya çıkararak ekimini ve hatta organik yöresel ürünlerin üretilmesine başlamıştır.  

Arguvan Ceza İnfaz Kurumunun  Nisan 2020’de Arguvan Belediyesine devredilmesi ile birlikte, Arguvan Belediyesi bu binayı bir üretim merkezine dönüştürdü. Arguvan Belediyesi, Arguvan Doğal adı ile  Sarı Bursa bulguru, Kızıltan bulgur,  Malatya Tarhanası ve erişte gibi  doğal ürünleri  burada üretmeye başladı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir