Arguvandan

Kürdistan Teali Cemiyeti

Kürdistan Teali Cemiyeti

Osamanlı İmparatorluğunun zayıflamasından yararlanan dış güçler Osmanlı imparatorluğunu içten parçalayarak yıkmanın daha kolay olduğunu düşünerek casusluk ve etnik yapıları destekleme girişimlerinde bulunurlar.

ABD Başkanı Woodrow Wilson tarafından  8 Ocak 1918 günü yayınladığı Wilson İlkeleri olarak adlandırılan belgeyi yayınladıktan sonra Osmanlı İmparatorluğunda bulunan etnik yapılar Milli bir Türkiye devletinin kurulmasına karşı çalışmalara giriştiler.

Türk Milli Mücadelesine karşı, padişah yanlısı ve şahsi çıkarlar peşinde koşan bir çok dernekler kurarak örgütlenmişler,  zaman zaman Milli Mücadele karşısında güç birliği yapmışlardır. 

Bu cemaatlerden biri de “Kürdistan Teali Cemiyeti”dir. Kürdistan Teali Cemiyeti, 1919’da Danıştay başkanlığına kadar yükselmiş olan seyyit Abdulkadir tarafından kurulmuştur. Dernek kurucuları arasında Bedirhan’ın oğullarından eski adliye müfettişi Emin Ali, emekli albay M. Ali, eski polis müdürü Halil, Fuat ve Hamdi Paşalar, Baha-zade Şükrü, Mehmet Şükrü, Mevlana- zade Rıfat gibi üst düzeylerde görev almış kişiler yer almıştır.

 Wilson ilkelerinden yararlanarak bölücü faaliyetlerde bulunmuşlardır. Kürdistan Teali Cemiyeti ABD heyeti ile sıkı ilişkilere girmiş, politik, ekonomik ve askeri destek almıştır. Cemiyet ABD’nin istekleri doğrultusunda Milli Mücadele savaşı aleyhinde girişimlerde bulunmuştur. Kürt teali cemiyeti, İstanbul dışında Diyarbakır, Bitlis ve Elazığ illerinde de şubeler açmıştır. İşgal kuvvetlerine dayanarak Kürt devleti kurmaya çalışmış ancak Ermenilerin talepleriyle çatışınca İtilaf devletleri Ermenileri tercih etmişler, Kürtler etkisiz kalmışlardır.

Doğudaki 6 ilin  Ermenistan olacağı yolundaki haberlerin yoğunlaşması üzerine, doğu illerinde Kürt Kulübleri kurulmaya başlanmıştır.  25 Haziran 1919’da Dersim’de bir Kürt klübü kurulmuş, açılışta Türkçe okunan nutukta, klübün amacının İslamiyeti ve vatanı kurtarmak ve “başka bir maksat ve emel beslememek” olduğu da açıklanmıştır.

Kürt kulüpleri, doğu illerinin Ermenistana verileceği söylentisi üzerine kürt kulüpleri arasında anlaşmazlık çıkmıştır. 17 Ekim 1919’da Milli Aşiret başkanı Mahmut, Müdafaa-i hukuk cemiyeti başkanlığına çektiği telde Türk Bağımsızlık savaşının yanında olduklarını duyurmuştur. Kürt klüplerinin ulusal bağımsızlık savaşı sırasında Doğu Anadolu’nun Ermenistan’a verileceği korkusu nedeniyle Kürt Teali Cemiyeti teşkilatlanma hareketine girişimeleri başarılı olmamıştır. Daha sonraki tarihlerde kulüpler kapatılmış ve bu topluluklar ulusal kurtuluş  savaşını desteklemişlerdir.

Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kürt sorununu Misak-ı Milli çerçevesi içinde ele almışlardı. “Kürt halkı ya da “milleti” milli kurtuluş hareketinin yapısal bir öğesi olarak kabul edilmiştir. Türklerle Kürtlerin aynı kökenden geldikleri, birlikte yaşama durumunda oldukları, ayrılmanın her iki taraf için kesinlikle tehlikeli olduğu belirtilmiştir. İstiklal Savaşı onlarında savaşı olarak kabul edilmiş ve bu ölüm kalım savaşında aktif bir rol oynamaışlardır.

Mustafa Kemal Paşa da Nutuk’ta Kürdistan Teali Cemiyetinin zararlı eylemlerini saptayan belgeler vermiştir. Heyet-i Temsiliye adına Mustafa Kemal Paşa sürekli olarak Kürt Aşiret Reisleri ile yoğun yazışmalrda bulunmuştur.

Mustafa Kemal Paşa ekibi Kürdistan Teali Cemiyeti ile doğrudan mücadelede bulunmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir