Arguvandan

İsmet İnönü

İsmet İnönü

İsmet İnönü 24 Eylül 1884 yılında İzmir’de doğdu. Babası Malatya’ya yerleşmiş Kümüroğulları ailesinden Reşit bey. Annesi Bulgaistan’ın Deliorman bölgesinden Cevriye hanım.

İsmet İnönü Sivas Askeri Rüştiyesini (İlkokul) bitirdikten sonra 1895 yılında Topçu Harbiyesine girdi.

Harp Akademisinden 1903 yılında birincilikle mezun oldu.

1906’da Kurmay yüzbaşı olarak Edirne’deki II.Ordu’ya atandı.

İsmet İnönü

1907’de İttihat ve Terakki Cemiyetinde çalıştı.

31 Mart olayını bastırmak için Harekat Ordusuna katıldı.

Yemen’e gönderilen Dördüncü Kolordu kurmay heyetinde yer aldı.

1912’de binbaşılığa yükseldi, Yemen kuvvetleri kurmay başkanı oldu.

Balkan Savaşında Çatalca’da bulundu.

1914’de yarbal oldu.

Birinci Dünya Savaşında Başkomutanlık karargahında Harekat Şubesi Müdürlüğüne atandı.

1915’de albaylığa yükselerek Trakya’daki II. Ordu kurmay başkanlığına atandı.

Doğu ve Suriye cephelerinde Dördüncü, Yirminci ve Üçüncü Kolordu Komutanlıklarında bulundu.

916’da Mevhibe Hanım’la evlendi ve hemen cepheye döndü.

1918’de Harbiye Nezareti Müsteşarı oldu. Askeri Şura’da görev aldı.

Bu yıllarda Mustafa Kemal Paşa ile görüşmelerini sürdürdü.

Albay İsmet bey Ocak 1920’de kısa bir süre için Ankara’ya gitti.

19 Mart 1920’de Mustafa Kemal’in çağrısı ile gizlice Ankara’ya gitti.

Genel Kurmal Başkanı olarak düzenli bir ordu kurdu.

Milli Mücadelede büyük görevler üslendi, Edirne Milletvekili seçildi. İstanbul Hükümeti tarafından Haziran 1921’de idama mahkum edildi.

Batı Cephesi komutanlığına atanarak Birinci ve İkinci İnönü Savaşlarını kazandı. Sakarya ve Başkomutanlık Meydan Savaşlarında etkili oldu 1922.

3 Ekim 1922’de Mudanya ateşkes görüşmelerini yürüttü.

Dışişleri Bakanı ve Lozan baş delegesi olarak, 24 Temmuz 1923’de Lozan Barşı Anlaşmasını imzaladı.

30 Ekim 1923’de İlk Cumhuriyet Hükümetini kurdu.

 

8 Kasım 1924’de Başbakanlıktan arıldı ve Şeyh Sait isyanında Başbakan Fethi Okyar’ın pasif kalması nedeniyle  (Erken Cumhuriyet Dönemi isyanlarının sebeplerinin ve tarihsel köklerinin tartışıldığı programda Sina Akşin; Atatürk, İnönü ve Okyar arasında geçen bir anektodu anlattı. 

Akşin’in anlatımına göre; Şeyh Said isyanı patlak verdiği sırada Çankaya Köşkü’nde yemek sonrası kağıt oynanıyordu.  

Bu sırada Atatürk’ün yanına yaklaşan yaveri, kendisine Şeyh Said isyanının başladığını haber veren bir bilgi kağıdı uzattı. Kağıdı dikkatle inceleyen Atatürk, yaverine dönerek şimdi bu kağıdı Başbakan Fethi Bey’e iletmesini  istedi. 

Derhal Cumhurbaşkanı’nın isteğini yerine getiren Yaver, isyanı haber veren kağıdı Fethi Bey’e uzattı. 

Kendisini oyuna kaptırmış olan Başbakan, kağıda üstünkörü göz attıktan sonra, “sonra değerlendiririz” diyerek kağıdı yavere geri verdi ve oyununa kaldığı yerden devam etti. 

Atatürk bunun üzerine kağıdın İsmet Bey’e verilmesini istedi. Kağıdı alan İsmet Bey, derhal oyunu bırakarak uzun uzun kağıdı inceledi ve bir sigara yakarak düşünmeye başladı. 

İsyanın sıradan bir vaka değil rejimi tehdit eden büyük çaplı bir hareket olduğunu anlamıştı. 

Prof. Dr. Sina Akşin’e göre; Fethi Bey’in istifa edip yerine yeniden İsmet Bey’in Başbakan yapılmasının altında bu davranış farkı yatıyor.) görevden alınması üzerine tekrar aynı göreve getirilir.

3 Mart 1925 Soyadı Kanunu çıkınca Atatürk kendisine İnönü soyadını verdi.

15 yıl Başbakanlık görevini yürüten İsmet İnönü Eylül 1937’de başbakanlık görevinden ayrılır.

Atatürk’ün ölümünden sonra 11 kasım 1938’de 2. Cumhurbaşkanı seçilir.

CHP’nin  26 Aralık 1938’de toplanan Olağanüstü Büyük  Kurultayında, Değişmez Genel Başkan ve Milli Şef  seçilir.

17 Nisan 1940 tarihinde köylünün eğitilmesi konusunu kökten çözmeyi amaçlayan Köy Enstitüleri Kanunu ile Köy Enstitülerini kurdu.

21 Temmuz 1946’daki Demokrat Parti ve Cumhuriyet Halk Partisinin seçimlere katılması ile çok partili demokrasiye geçişi sağladı.

14 Mayıs 1950 Genel Seçimlerini kaybederek iktidarı devretti. İnönü muhalefet lideri olarak siyasal yaşamına devam etti. Seçimi kaybetmesi üzerine bir soruya şu cevabı “Bu yenilgi benim en büyük zaferimdir” vermiştir.

1950-1960 arasında Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı ve muhalefet lideri olarak on yıl boyunca büyük bir demokrasi savaşı verdi.

27 Mayıs 1960 devriminden sonra gerçekleşen üç koalisyonda başbakanlık yaptı.

Parti içi mücadeleler sonucunda C.H.P’den istifa ederek senatör kimliğiyle TBMM’ne devam etti.

25 Aralık 1973 Cumartesi günü Ankara’da öldü ve hükümet kararıyla Anıtkabire defnedildi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir