Arguvandan

Kanal İstanbul Projesi ve Boğazlar (5)

Kanal İstanbul Projesi ve Boğazlar (5)

Türk’lerin İstanbul ve Çanakkale boğazlarına tam hakim olduğu 1453 yılından bu güne kadar boğazların statüsü ve hukuku ile ilgili bir çok düzenleme yapılmıştır.

Boğazlarla ilgili en son 22 Haziran 1936 yılında düzenlenen Avustralya, Bulgaristan, Büyük Britanya, Fransa, Japonya, Romanya. Sovyetler birliği, Türkiye, Yugoslavya ve Yunanistan’ın katıldığı konferans sonunda imzalanan Montrö sözleşmesi olmuştur.

Montrö sözleşmesinde boğazların hakimiyeti, güvenliği tam anlamı ile Türkiye’ye bırakılmış, 1936’dan bu güne kadar Türkiyenin gündeminden boğazlar konusu çıkmıştır.

Boğazlarda askeri ve ticaret gemilerinin barış ve savaş zamanlarında geçişleri belli kurallara bağlanmıştır. Bir su yolu olan boğazlarda gemi geçişi ve gemi trafiğini denetleme ve yönetme yükümlülüğü Türkiye’ye verildiği için gemilerin geçiş ücretleri karara bağlanmıştır.

Gemi geçişleri konusunda araştırma yapan Tümamiral Dr. Cihat Yaycı Montrö Sözleşmesinde boğazlardan  geçen gemilerin ödemek zorunda olduğu ücretler, BM tarafından kabul edilen ortak para birimi “Germinal Frank” üzerinden yapıldığını belirtmektedir. Germinal Frank’ın tedavülden kalktığından dolayı 1983 yılında  gemi geçiş ücretlerinde güncelleme yapıldığı belirtilmektedir. Gemi geçiş ücretlerinin 1983 yılındaki  1 ons altının  o günkü değeri olan 86,38 dolar üzerinden ücretlendirme yapılmaktaydı. 1983 yılından günümüze kadar altın fiyatlarında çok büyük artışlar olmasına rağmen altın fiyatı 86,38 ABD Dolar’ına sabitlendiği için gemi geçişlerinde bir artış olmamaktadır.

Kanal İstanbul’un yapılarak faaliyete geçmesi ile ülkenin çok büyük paralar kazanacağı ifade edilmektedir. Günümüzde İstanbul boğazının  yıllık gemi geçişlerinden 2018 yılında sadece 150 milyon ABD doları kazanmaktadır. Benzer stratejik konumdaki Panama Kanalı’ndan yıllık 1.8 milyar dolar, Süveyş Kanalı’ndan ise yaklaşık 5 milyar dolar para kazanılıyorsa, Kanal İstanbul’da ne kadar para kazanılacağı tahmin edilebilir.

1983’den bu güne 36 yıldır gemi geçiş ücretlerinde güncelleme yapamayan hükümetlerin kanal İstanbul projesi yapılması halinde nasıl ücretlendireceği merak konusu olmaktadır. Bir yanda bedavaya yakın bir ücretle geçiş yaptıkları İstanbul boğazı dururken, İstanbul boğazından kat, kat daha pahalı olan Kanal İstanbul’dan kim, hangi gemi geçer sormak gerek.

Kanal İstanbul yapıldığında hiç bir gemi geçmez demiyorum, mutlaka geçen olacaktır.  Ancak Kanal İstanbul’u kullanmak isteyenler Montrö sözleşmesi gereği İstanbul Boğazından geçemeyen büyük tonajlı savaş gemileri geçer, yine montrö sözleşmesi gereği İstanbul boğazından geçmesi halinde 21 günde dönmek zorunda olan gemilerin dışında aylarca, yıllarca Karadeniz’de kalmak isteyen gemiler geçer. Ama Kanal İstanbul’dan Karadenize geçen gemilerin dönüşü yüksek ücret nedeniyle Kanal İstanbul’dan olmaz, İstanbul Boğazından olur.

Kanal İstanbul tek cümle ile sadece Karadenize montrö sözleşmesinin şartlarına uymak istemeyen, Karadenize kıyısı olmayan  devletlerin gemileri geçer.

Dünya’nın tüm denizlerinde sorunsuz bayrak gösteren, ancak Karadeniz’de istediği gibi bayrak gösteremeyen ABD, kanal İstanbul’u kullanarak Montrö Sözleşmesini delmek, Karadenizde bayrak göstermek, Karadeniz’e kıyısı olan ülkelerede operasyon  düzenlemek istemektedir.

Tek cümle ile Kanal İstanbul’u ABD’nin savaş gemilerinden başkası tercih etmez.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir