Arguvandan

Montrö Sözleşmesi ve Boğazlar (4)

Montrö Sözleşmesi ve Boğazlar (4)

Dünya’da1933 den itibaren çeşitli devletlerin savaş hazırlıklarına başlaması üzerine, Türkiye 11 Nisan 1936’da Lozan Barış anlaşmasını imzalayan ülkelere birer nota göndererek boğazlar anlaşmasının değiştirilmesini, Türkiye’nin ve Boğazların güvenliğini sağlayacak yeni bir anlaşmanın yapılmasını istedi.

22 haziran 1936’da İsviçre’nin Montrö (Monreux) şehrinde Avustralya, Bulgaristan, Büyük Britanya, Fransa, Japonya, Romanya. Sovyetler birliği, Türkiye, Yugoslavya ve Yunanistan’ın katılmasıyla başlayan konferans 20 temmuz 1936’da yeni bir boğazlar rejimi meydana getirildi.

Ticaret gemileri barışta sancak ve yükü ne olursa olsun, gece ve gündüz Boğazlardan serbest olarak geçerler. Kılavuz almak isteğe bağlıdır (md. 2).

Türkiye, kendisini savaş tehlikesi ile karşı karşıya gördüğü zaman barış zamanındaki rejimin uygulanmasına devam edilecek; ancak bu takdirde gemiler Boğazlara gündüz girecekler ve Türk makamlarının göstereceği yollardan geçeceklerdir. Türkiye isterse kılavuzluğu zorunlu kılabilir (md. 6).

Savaşta, Türkiye tarafsız ise gemiler sancağı ve yükü ne olursa olsun barış zamanındaki rejime tabidir (md. 4).

Savaşta ve Türkiye de savasın içindeyse, tarafsız devletlere ait gemiler düşmana yardım edici bir durumda olmamak şartıyla ve gündüz boğazlara girerler ve Türk makamlarının göstereceği yollardan geçerler (md. 5).

Savaşta sözleşmedeki sınırlamalara uymak ve sekiz gün önceden Türkiye hükümetine itibarda bulunmak şartıyla savaş gemileri Boğazlardan geçebilirler.

Karadenize kıyısı olmayan ülkelerin, Sözleşmeye göre hafif su üstü gemileri, küçük savaş gemileri ve yardımcı gemileri toplam tonajları 15 bin tonu ve sayıları dokuzu geçmemek şartıyla Boğazlardan geçebilirler.

Boğazlardaki bir limana yapılacak nezaket ziyaretleri bu sınırlamalara tabi değildir.

Ayrıca Karadeniz’de bulunan devletlerin savaş gemileri de tonaj ve sınıf sınırlamalarına tabi olmayan geçiş hakkına sahiptir (md. 10-14).

Türkiye, kendisini pek yakın bir savaş tehlikesiyle karşı karşıya hissettiği zaman tam bir hareket serbestliğine sahiptir. Gerekli bütün tedbirleri alabilir.

Ancak aldığı tedbirlerin yersizliği hakkında Milletler cemiyeti Konseyi 2/3 çoğunlukla karar verir ve antlaşmayı imza eden devletlerin çoğunluğu da aynı fikirde bulunurlarsa Türkiye aldığı tedbirleri kaldırır (md. 21).

Savaşta, Türkiye tarafsız olduğu zaman tarafsız devletlerin gemileri barış zamanındaki kurallara uymak zorundadır.

Savaştaki devletlerin gemileri Boğazlardan geçemezler (md. 19).

Savaşta, Türkiye savaşa girdiği zaman savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi tamamen Türk hükümetinin izinine bağlıdır.

Lozan antlaşmasındaki Boğazların askerlikten arınması hususu bütünüyle kaldırılmış ve Boğazlar komisyonunun bütün yetkileri Türkiye’ye devrolunmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir