İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

CHP Kurultaylarından Notlar

CHP Kurultaylarından Notlar

04 Eylül 1919 Sivas Kongresi  Mustafa Kemal başkanlığında 16 kişilik “Heyeti Temsiliye” oluşturulur. Türkiye Cumhuriyetinin temelleri Sivas Kongresinde atılır. Bu kongre CHP’nin 1 kurultayı olarak kabul edilir.

09 Eylül 1923’de Mustafa Kemal Atatürk tarafından “Halk Fırkası” adı ile kurulur.

CHP  11 Eylül 1923 günü kuruluş dilekçesini İçişleri Bakanlığına verilir.

10 Kasım 1924’de partinin adı “Cumhuriyet Halk Fırkası” olur.

15 Ekim 1927’de CHP’nin 2. Kurultayı yapılır. Bu kurultayda  Mustafa Kemal Atatürk 15.Ekim 1927 de okumaya başladığı “Büyük Nutuk”unu  tamamlar. Kurultayda “Cumhuriyetçilik”,  “Halkçılık”, “Milliyetçilik”, “Laiklik”,  ilkeleri kabul edilir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk değişmez genel başkan seçilir.

10 Mayıs 1931 de CHP’nin 3. kurultayı yapılır bu kurultayda “Devletçilik ” ve Devrimcilik” ilkeleri tüzüğe eklenir.  CHP ilkesi olan  “Altı Ok” tamamlanır.

09 Mayıs 1935‘de 4. kurultayda partinin adı “Cumhuriyet Halk Partisi” olarak değiştirilir. Bu Kurultay Mustafa Kemal Atatürk’ün katıldığı son kurultay olur.

08 Haziran 1936 da yapılan kurultayda parti ile devletin kaynaştırılması amaçlanır.  , İçişleri Bakanı parti yönetim kurulu üyeliğine alındığı ve parti genel sekreterlik görevinin verildiği, illerde parti il başkanlıklarına  vali getirilir. Türkiye Cumhuriyetinin resmi dili “Türkçe” başkenti “Ankara” ibaresi tüzüğe girer.

10 Kasım 1938’de Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümü üzerine, 26 Aralık 1938 de 1. Olağanüstü Kurultay düzenlenir. Bu Kurultayda Atatürk “Ebedi Şef” ilan edilir, İsmet İnönü genel başkan seçilerek “Milli Şef” ilan edilir. Partinin genel başkan yardımcılığına  Celal Bayar ve genel sekreterliğine de Refik Saydam getirilir.

29 Mayıs 1939 da yapılan 5. kurultayda Tüzükte değişlikliği  yapılır. Parti değişmez genel başkanı tarafından genel başkan vekilinin atanması kabul edilir. Parti genel başkanı Başbakan  olma zorunluluğundan vazgeçilir.  Artık parti genel başkanı faklı, Başbakan farklı olabilecektir.  1936 da başlatılan parti devlet işbirliği uygulamasından da vazgeçilir. İl başkanlarının vali, ilçe başkanlarının kaymakam uygulamasından da vazgeçilir. Kurultayın seçeceği parti müfettişleri ve milletvekillerinden oluşan 21 kişilik  “Müstakil Grup” kurulması kararı alınır.

Parti yönetim yetkisi halka yayılmaya çalışılır.

8 Haziran 1943 da yapılan 6. kurultay’da yapılan tüzük değişikliği ile parti genel sekreterinin Hükumete üye olarak girmesi (Madde 29) tüzükten çıkarılır. Müstakil grubun üye sayısı 21 den 35’e çıkarılır.

10 Mayıs 1946 da yapılan 2. Olağanüstü kurultay’da tüzük değişikliğine gidildi “değişmez genel başkanlık” ifadesi kaldırılarak  “genel başkan ifadesi  kabul edildi. Parti genel başkanlarının milletvekilleri arasından 4 yıl süre ile seçilmesi tüzüğe girdi. Genel Başkan İsmet İnönü serbest seçime gidileceğini açıkladı.

21 Temmuz 1946 da Çok partili sistemin il genel seçimi yapıldı.

17 Kasım 1947 de 19 gün süren 7. Kurultay yapıldı. Kurultayda Genel Başkanlık Divanı kaldırılarak yerine 40 üyeli Parti Divanı getirildi. Genel Yönetim Kurulu, Genel Başkanlık Divanı arasından seçilmesi kabul edildi. Parti Genel Başkanı Cumhurbaşkanı olduğu süre içerisinde parti işlerini Genel Başkan vekilinin yönetmesi karar alındı. Böylece parti ile devlet işleri bir birinden ayrılmasına gidildi. Kurultay da yıllarca uygulanan merkezden atama sisteminde vazgeçilerek parti yönetiminin seçimle iş başına getirilmesi kararı alındı. Parti Milletvekillerinin %70’i  yerel örgütlerce belirlenmesi ilkesi kabul edildi. İlk kez parti genel başkanı oy birliği olmadan oy çokluğu ile seçildi. Parti Divan seçimlerinde 18 liste yarıştı ve seçimler gizli oy’la yapıldı.

29 Haziran 1950 de 8. Kurultay yapıldı. Parti tüzüğünde önemli değişiklikler yapıldı. Genel Başkan İsmet İnönü’nün önerisi ile  genel başkan vekilliği kaldırıldı, yerine Genel Sekreterlik oluşturuldu ve genel sekreterin kurultay üyelerince seçilmesi kararı alındı. Yapılan seçimde 488 oy’la İsmet İnönü Genel Başkan olurken Kasım Gülek 224 oy’la genel sekreter seçildi.

26 Kasım 1951 de yapılan 9. Kurultayda tüzükte yapılan değişiklikle “Parti Divanı”, “Parti Meclisine” dönüştürüldü.  Ayrıca kadın ve Gençlik kolları kurulması kabul edildi.

22 Haziran 1953 de yapılan 10. kurultay’da Genel Başkan İsmet İnönü ile Genel Sekreter Kasım Gülek arasında sert tartışmalar yaşandı. 8. Kurultay’da Genel Başkan İsmet İnönü’nün önerisiyle getirilen genel sekreterin kurultay delegelerince seçilmesi esasın,  yine İsmet İnönü’nün  verdiği  “Genel sekreter, Genel Yönetim Kurulunca seçilir”  önerisi red edilir. İsmet İnönü tekrar genel başkan, Kasım Gülek  709 oy alarak genel sekreter seçildiler.

25 Şubat 1954’de yapılan 3. Olağanüstü kurultay’da örgütün veto yetkisi olmak üzere parti merkezine belli oranda kontenjan yetkisi verildi. Parti merkezinin kontenjan adayı olarak belirlediği kişileri parti meclisi veto edebileceği karara bağlandı.

26 Temmuz 1954 de yapılan 11. Kurultay da Tüzük Komisyonu, genel başkan ve genel sekreter ile 30 kişilik parti meclisinin kurultayca seçilmesini, parti meclisinden seçilecek 5 üye ile genel sekreterin seçeceği 2 genel  sekreter yardımcısının Merkez Yürütme Kurulunun oluşturmasını kabul edildi. Kurultay delegelerince  İnönü Genel Başkanlığa, Kasım Gülek de Genel Sekreterliğe yeniden seçti.

21 Mayıs 1956 da yapılan 12 kurultay da  Genel Sekreter Kasım Gülek’in Genel Başkan İsmet İnönü ile sürekli çatışmasına rağmen 880 oy alarak tekrar genel sekreter seçildi. Bu kurultayda parti meclisi için 7 ayrı liste ile seçime gidildi.

09 Eylül 1956 da yapılan 13 kurultayda  İsmet İnönü Genel Başkanlığa, Kasım Gülek Genel Sekreterliğe kurultay delegelerince tekrar seçildiler.

12 Ocak 1959 da yapılan 14. Kurultay da tüzükte yapılan değişiklikle 14. Kurultay da , “iktidara yürüyen parti” havasında gerçekleştirildi ve “düzen değişikliği programı” niteliğindeki “İlk Hedefler Bildirisi” kabul edildi. Kurultay’da parti meclisi üye sayısı 30’dan 40’a çıkarıldı, Merkez Yönetim Kurulu üye sayısı da genel sekreter ile beraber 11’e yükseltildi. Parti Meclisi’ne gerektiğinde genel sekreteri üçte iki çoğunlukla değiştirme ve yeni genel sekreter seçmek üzere kurultayı toplantıya çağırma yetkisi verildi. İsmet İnönü Genel Başkanlığa  ve Kasım Gülek ise  tekrar Genel Sekreterliğe seçildiler.

24 Ağustos 1961 de 15. Kurultay yapılır. Yapılan Tüzük değişikliği ile  Genel sekreterlik seçimi 16. kurultaydan itibaren  parti meclisine bırakılır. Ankara Milletvekili Bülent Ecevit ve arkadaşlarının önergesiyle, seçimlerde, Genel Merkeze, yüzde 15’i geçmemek üzere kontenjandan aday gösterme yetkisi de verildi.

14 Aralık 1962  16. Kurultayda Genel Başkan İsmet İnönü ile parti içindeki etkili isimlerden Kasım Gülek, Nihat Erim ve Avni Doğan arasında geçmişten gelen uyuşmazlık, kurultaya yaklaşıldıkça çatışmaya dönüştü. Gülek, Erim ve Doğan, 9 Aralık’ta 1 yıl süreyle partiden ihraç edildiler.

16 Ekim 1964 de yapılan 17. kurultayda İsmet İnönü 1255 delegenin tümünün oyunu alarak genel başkan seçildi.  15. kurultayda 1. yıl süreyle ihraç edilen Nihat Erim en yüksek ikinci oyu alarak parti meclisine girdi ve Parti Meclisinde genel sekreter seçildi.

18 Ekim 1966 da yapılan 18. Kurultay’da Genel Başkan İsmet İnönü tarafından önerilen  “Ortanın Solu” partinin politik çizgisi olarak kabul edildi. Kurultayda 929 delegenin oyu ile İnönü tekrar genel başkan seçildi. Parti Meclisinin 24 Eylül’de yaptığı seçimde 31 oy alan Bülent Ecevit genel sekreter seçildi.

28.Nisan 1967 de yapılan 4. Olağanüstü kurultayda bir önceki “Ortanın Solu” olarak kurultayda belirlenen parti politikasında yaşanan tartışmalar sonunda genel başkan İsmet İnönü ve Genel sekreter Bülent Ecevit “Ortanın Solu” politikasından taviz vermeyince başını Turhan Feyzioğlu’nun çektiği   49 milletvekili ve senatör partiden  istifa ettiler ve  Güven Partisini kurdular.

18 Ekim 1968 de yapılan 19. Kurultayda “Ortanın Solu” tartışmaları devam etti.  Genel Başkan İsmet İnönü partide aşırı solcuların olmadığını partinin kesinlikle sosyalist bir parti olmayacağını belirtti. Yapılan seçimde İsmet İnönü genel başkanlığa ve Bülent Ecevit genel sekreterliğe tekrar seçildiler.

3 Temmuz 1970 de yapılan 20. Kurultayda   İsmet İnönü genel başkanlığa ve Bülent Ecevit genel sekreterliğe tekrar seçildiler.

5 Mayıs 1972 de yapılan 5. Olağanüstü kurultaya parti içindeki huzursuzluğu gidermek için güven tazelemeye gidildi. Genel Başkan İsmet İnönü yaptığı konuşmada  Bülent Ecevit’le birlikte görev  verilmesi durumunda birlikte çalışamayacağını ifade etti. Yapılan seçimde Parti meclisi 507’ye karşılık 709 oyla güven oyu aldı ve İsmet İnönü ile Bülent Ecevit’in beraber çalışma zorunluluğu oluştu. Bunun üzerine 08 Mayıs 1972 tarihinde İsmet İnönü genel başkanlıktan istifa etti.

14 Mayıs 1972’de Genel Başkanlık Seçimi Özel Kurultay yapıldı.  İsmet İnönü’nün istifasının ardından tüzük gereği toplanan özel kurultayda Bülent Ecevit kurultay’a katılan 913 delegenin 826’sının oyunu alarak genel başkan seçildi.

28 Haziran 1974 de yapılan 21. kurultay’da    1970’de ortaya atılan “demokratik sol” söylemi doğrultusunda parti tüzüğünde değişiklikler yapıldı.

14 Aralık 1974 de yapılan 22. kurultayda  “Demokratik Sol” ve “Ortanın Solcuları” kavramları üzerindeki tartışmalarla başlandı. Kurultaya bu ortamda gidildi. Ecevit, kurultay konuşmasında, “demokratik solculuk, tepeden inme  değil, temelden yükselme solculuktur. Halka rağmen solculuk değil, halk solculuğudur. Bizim solculuğumuzun sınırını halk çizer ve çizecektir” dedi. Yayınlanan Kurultay bildirisinde, “CHP’nin demokratik sol bir parti olduğu” belirtildi. Parti Meclisi, Orhan Eyüboğlu’nu yeniden genel sekreterliğe getirdi. Genel Sekreter Yardımcılıklarına ise Deniz Baykal ve Mustafa Üstündağ getirildi.

27 Kasım 1976 da 23 kurultayda Tüzük değişikliği ile Parti Meclisi ve Merkez Yönetim kurulu kaldırıldı, yerine 21 kişiden oluşan “Genel Yönetim Kurulu” getirildi. Parti programına Altı Ok ile simgelenen ilkelerin yanında, demokratik sol politikanın dayandığı altı kural daha getirildi. (özgürlük, eşitlik, dayanışma, emeğin üstünlüğü, gelişmenin bütünlüğü, halkın kendini yönetmesi) Kurultayda, Sosyalist Enternasyonel’e katılım kararı da alındı. Bülent Ecevit 1324 oyla tekrar genel başkan seçildi. Genel Yönetim Kurulu üyeliklerine Bülent Ecevit ve Deniz Baykal listeleri yarıştı, Bülent Ecevit’in listesi kazandı. Genel İdare Kurulu Orhan Eyüboğlunu tekrar genel sekreter seçti.

24 Mayıs 1979 da yapılan 24. kurultayda 23.kurultayda  kaldırılan Parti Meclisi’nin tekrar oluşturulması gündeme geldi.  Ali Topuz ve Deniz Baykal grupları, “parti meclisinin, partide uyum sağlanması için gerekli olduğunu” savunurken, Ecevit, parti meclisinin  kurulmasının geriye dönüş anlamı taşıyacağını belirtiyordu. Parti meclisinin yeniden kurulmasını sağlayacak tüzük değişikliği önerisi, 571’e karşı 769 oy ile reddedildi. Bülent Ecevit 1218 oyla yeniden genel başkan seçildi. Genel Yönetim Kurulu için muhalefet liste çıkarmadı. Genel merkez ekibinden oluşan Genel Yönetim Kurulu Mustafa Üstündağ’ı genel sekreter olarak seçti.

4 Kasım 1979 da 8. Olağanüstü kurultay güven yenilemek için yapıldı. Yapılan oylamada Bülent Ecevit’in ve ekibi 20 ye karşı 1341 oyla güven tazeledi.

30 Ekim 1980: Bülent Ecevit CHP Genel Başkanlığından istifa etti.

16 Ekim 1981: Siyasi Partiler temelli kapatıldı.

İlk yorum yapan siz olun

Bir Cevap Yazın